embolieën

Embolie is een plotselinge afsluiting van een bloedvat door een embolus die met de bloedstroom vanuit een andere plek reist. Emboli kunnen vast (bijvoorbeeld stolsel), vloeibaar of gasvormig zijn. De meest voorkomende vorm is tromboembolische embolie, waarbij een trombus losraakt en als embolus door het bloed wordt meegesleept.

Soorten embolieën komen vaker voor als tromboembolische embolie (vaak uit een diepe veneuze trombose die leidt tot longembolie), arteriële embolie uit het hart of grote vaten (bij atriumfibrilleren of klepproblemen) die herseninfarct of ledemaatische ischemie veroorzaakt. Andere vormen zijn vetembolie na fracturen of pancreatitis, luchtembolie bij medische procedures of trauma, en septic embolie van infectieuze bronnen zoals endocarditis.

Pathofysiologie: een embolus verplaatst zich via de bloedbaan totdat hij in een te klein vaatbed vastloopt, waardoor weefselperfusie wordt belemmerd en mogelijk infarct optreedt. De klinische impact hangt af van de lokalisatie en de omvang van de occlusie, en van de cardiale toestand.

Klinische verschijnselen variëren per locatie: longembolie geeft vaak plotselinge kortademigheid en pijn op de borst; hersenembolie veroorzaakt acute neurologische uitval; ledemaatembolie leidt tot pijn, bleekheid en verminderd of afwezige pulsen; mesenteriale embolie kan hevige buikpijn geven. Diagnostiek omvat D-dimeer en beeldvorming zoals CT-angiografie voor longembolie, duplex-echo voor DVT en MRI/CT bij neurologische verschijnselen.

Behandeling en preventie: stabilisatie en anticoagulantia (bijv. heparine gevolgd door langdurige preventie) vormen de basis. Bij massale longembolie of instabiele toestand kunnen trombolyse of embolectomie nodig zijn. Preventie richt zich op mobilisatie, risicobeoordeling en behandeling van onderliggende oorzaken. Prognose varieert met locatie en omvang.