Magnesiumammoniumfosfaatsteen

Magnesiumammoniumfosfaatsteen, vaak aangeduid als struvietsteen of struviet, is een type niersteen dat hoofdzakelijk bestaat uit magnesiumammoniumfosfaathexahydraat ( MgNH4PO4·6H2O ). Deze stenen ontstaan vooral in urine die door een bacteriële infectie is verzuurd en vervolgens alkalisch blijft. De aanwezigheid van urease-producerende bacteriën zoals Proteus, Klebsiella of bepaalde Pseudomonas-soorten verhoogt het risico op de vorming van deze stenen.

De vorming volgt meestal vanuit een urineweginfectie en ontsteking van de urinewegen. Bij infectie met urease- producerende bacteriën wordt ammoniak geproduceerd, wat de urine alkaliseert. In alkalische urine kunnen magnesium, ammonium en fosfaat zich samenvoegen tot struviet. Struvietstenen kunnen in grootte toenemen en zich tot grote stenen ontwikkelen, waaronder staghorn-calculi die zich in de nier kunnen uitbreiden. Ze kunnen voorkomen bij zowel vrouwen als mannen, maar komen vaker voor bij mensen met herhaalde urineweginfecties, langetermijnkatheterisatie of renoviene aandoeningen die de urinewegen betreffen.

Diagnose gebeurt doorgaans via beeldvorming en urineanalyse. Röntgenopname of CT-scans laten struvietstenen vaak duidelijk zien omdat ze radiopaque zijn. Urineanalyse kan bacteriële infectie en een alkaline pH aantonen, terwijl urinekweek de aanwezige infectie vaststelt.

Behandeling richt zich op het verwijderen van de stenen en het behandelen van de onderliggende infectie. Dit kan bestaan uit antibiotische therapie gericht op de veroorzaker, gevolgd door steenverwijdering via endoscopische procedures, percutane nefrolithotomie of, indien mogelijk, extracorporale schokgolflithotripsie. Grote staghorn-calculi vereisen vaak chirurgische verwijdering.

Preventie van recidive omvat tijdige behandeling van urineweginfecties, adequate hydratatie en regelmatige follow-up. Bij herhaalde infecties kunnen langdurige, onder toezicht staande maatregelen nodig zijn om de kans op hernieuwde stenen te verminderen.