Ziekteresistentie

Ziekteresistentie is het vermogen van een organisme om ziekten veroorzaakt door pathogenen te voorkomen of de ernst ervan te beperken. Het begrip wordt breed gebruikt in biologie, geneeskunde en landbouw en kan zowel op natuurlijke populaties als op door de mens gecultiveerde gewassen van toepassing zijn.

In dieren en mensen berust resistentie op een combinatie van fysieke barrièremechanismen (zoals huid en slijmvliezen), innate immuniteit (niet-specifieke afweer) en waar mogelijk verworven immuniteit met geheugen (bijv. antistoffen en T-cellen). Bij planten is het concept vergelijkbaar maar gericht op plantspecifieke afweerreacties: planten herkennen pathogenen via receptoren en kunnen daaropvolgend defensieve routes activeren. In de literatuur wordt vaak gesproken over PTI (PAMP-triggered immunity) en ETI (effector-triggered immunity) als sleutelsystemen van de plantenziekteresistentie.

Ziekteresistentie kan erfelijk zijn en onderverdeeld worden in kwalitatieve weerstand, meestal gestuurd door één of enkele grote genen, en kwantitatieve weerstand, bepaald door vele genen met kleinere effecten. Resistentie is vaak afhankelijk van omgevingsfactoren en kan duurdere of tijdelijk wisselende bescherming bieden; pathogens kunnen soms evolueren om resistentie te omzeilen, wat leidt tot verzwakking of afbraak van bepaalde resistenties.

Toepassingen en aanpakken omvatten veredeling en biotechnologie om resistente rassen te ontwikkelen, evenals geïntegreerde gewasbescherming die resistentie met agronomische praktijken combineert. Het bevorderen van duurzame ziekteweerstand vereist vaak multigenische benaderingen en voortdurende monitoring van pathogeendiversiteit.

Onderzoeksmethoden omvatten fenotypering onder veld- en laboratoriumomstandigheden, genetische kaartlegging (QTL), genomische selectie en genoombewerkingstechnieken om resistentie te verbeteren en beter inzicht te krijgen in de onderliggende mechanismen.