erfelijk

Erfelijk is een eigenschap of aandoening die kan worden doorgegeven van ouders op hun nakomelingen via erfelijk materiaal in de geslachtscellen. In bredere zin verwijst het naar kenmerken die een genetische basis hebben en in families vaker voorkomen. Erfelijkheid kan aanwezig zijn bij de geboorte of later aan het licht komen, maar hoeft niet bij elke generatie te voorkomen. Het begrip sluit aan bij termen als erfelijkheid, genetica en genetische aanleg.

De term stamt uit het Nederlandse erf, wat oorsprong en erfopvolging aangeeft. In het Engels wordt vaak gesproken van hereditary of genetic, afhankelijk van de nuances tussen erfelijkheid en genetische determinatie. In de praktijk wordt onder erfelijk vaak verstaan: kenmerken of aandoeningen die uit varianten in het DNA voortkomen en overgedragen kunnen worden naar nakomelingen.

Erfelijke eigenschappen kunnen volgens verschillende patronen voorkomen. Bij Mendeliaanse overerving kunnen één gen en een duidelijke recessieve of dominante werking een eigenschap bepalen, terwijl andere eigenschappen X‑gebonden, autosomaal dominant of autosomaal recessief zijn. Daarnaast bestaan polygenetische en complex erfelijke kenmerken die door meerdere genen en omgevingsfactoren beïnvloed worden, waardoor expressie en penetrantie kunnen variëren.

Diagnostiek en interpretatie van erfelijkheid vinden plaats via familiegeschiedenis, klinische bevindingen en, waar mogelijk, genetische testing. Een negatieve test sluit erfelijkheid niet altijd uit, en niet alle erfelijke varianten leiden tot ziekte. Ethiek en privacy spelen een rol bij het vertellen van erfelijke risico’s en besluitvorming rondom screening en preventie.

In het dagelijks taalgebruik wordt erfelijk vaak gebruikt voor zowel duidelijke erfelijke ziekten als meer subtiele genetische aanleg die in families voorkomt, naast factoren uit omgeving en levensstijl.