receptoren

Receptoren zijn eiwitmoleculen die signalen herkennen en de informatie omzetten in een cellulaire respons. Ze bevinden zich doorgaans op het celoppervlak, in het cytoplasma of in de celkern. Op het celoppervlak zijn de belangrijkste typen ionkanalen, G-proteïne gekoppelde receptoren (GPCRs) en enzymgekoppelde receptoren. Intracellulaire receptoren binden lipofiele signaalstoffen zoals steroïden en reguleren genexpressie via de kern.

Receptoren herkennen specifieke liganden zoals hormonen, neurotransmitters, licht, geur- of smaakstoffen. Bij ligandbinding verandert de receptor zijn conformatie en wordt een signaaltransductie gestart. Dit kan leiden tot opening of sluiting van ionkanalen, activatie van kinases, en uiteindelijk veranderingen in genexpressie of celactiviteit.

Liganden kunnen agonisten zijn, die de receptor activeren, of antagonisten, die blokkeren. Daarnaast bestaan allosterische modulatoren die de werking van de receptor beïnvloeden. Receptoren tonen specificiteit en een bepaald bereik van affiniteit; bij verzadiging kunnen ze volledig geactiveerd zijn. Receptoren kunnen ook desensitiseren bij herhaalde blootstelling.

Receptoren spelen een centrale rol in zintuiglijke waarneming, het hormonale systeem en de immuunrespons. Voorbeelden zijn fotoreceptoren in het netvlies, olfactorische receptoren in de neus, smaakreceptoren in de smaakpapillen, en mechanoreceptoren in huid en gehoor-/evenwichtszintuigen.

In de geneeskunde zijn receptoren belangrijke doelwitten voor medicijnen. Het begrip van receptortypes, signaalroutes en regulatie helpt bij het ontwikkelen van geneesmiddelen en bij het begrijpen van ziekten die door afwijkingen in signaaltransductie worden veroorzaakt.