Rechtsregels

Rechtsregels zijn normen binnen een rechtsorde die het gedrag van personen en overheidsorganen reguleren. Ze beschrijven wat toegestaan is, wat verplicht is en wat verboden is, en kennen daaraan gekoppelde consequenties toe bij overtreding. Rechtsregels zijn doorgaans abstract en generiek en leggen relaties vast tussen mensen, instellingen en de staat. Ze vormen samen de basis voor rechtszekerheid en het oplossen van geschillen.

Rechtsregels ontstaan uit verschillende bronnen. Algemene wettelijke regels komen voort uit wetten, de grondwet, koninklijke besluiten en regelgeving. Daarnaast speelt jurisprudentie een cruciale rol: uitspraken van rechters verduidelijken en vullen wetten aan. Internationale verdragen en EU-regelgeving kunnen nationale rechtsregels beïnvloeden of integreren. Er bestaan ook ongeschreven regels of gewoonterecht die in sommige rechtsgebieden nog een rol spelen. Deze bronnen samen vormen de rechtsorde waarin handel en verkeer plaatsvinden.

Rechtsregels kunnen onderverdeeld worden naar inhoud en kracht. Substantieve regels bepalen rechten en plichten; procedurale regels regelen hoe geschillen worden behandeld. Ze kunnen publiekrechtelijk zijn (overheden, straf, belastingen) of privaatrechtelijk (verhoudingen tussen burgers en bedrijven, zoals contracten en aansprakelijkheid). Ze gelden meestal voor een hele gemeenschap maar kunnen gericht zijn op specifieke situaties. Handhaving en sancties volgen uit de regels of hun toepassing door de overheid.

Interpretatie van rechtsregels vindt plaats door rechters en, in sommige systemen, door bevoegde instanties. Doel is voorspelbaarheid, gelijkheid en een rechtvaardige oplossing van conflicten. Wat als recht wordt beschouwd, kan van context en jurisprudentie afhangen, waardoor regels in de praktijk worden toegepast terwijl uitzonderingen mogelijk blijven.