desoriëntatie

Desoriëntatie is een verstoorde oriëntatie in tijd, plaats en vaak in personen. Het is meestal geen op zichzelf staande ziekte, maar een symptoom van een onderliggende aandoening. Desoriëntatie kan plotseling ontstaan (acuut) of geleidelijk aan toenemen (chronisch) en kan gepaard gaan met verwarring, verminderd beoordelingsvermogen en moeite met begrijpen wat er om hen heen gebeurt.

De meest voorkomende contexten zijn delirium bij infecties, medische aandoeningen of na een operatie, vooral bij oudere mensen. Daarnaast kan desoriëntatie voorkomen bij dementie en andere neurodegeneratieve aandoeningen, traumatisch hersenletsel, beroerte, psychiatrische stoornissen en bij intoxicatie of het gebruik van bepaalde medicijnen. Factoren zoals slaapgebrek, pijn, stress en omgevingsproblemen kunnen het verschijnsel verergeren.

Symptomen variëren, maar vaak bestaan ze uit verwarring over tijd en plaats, moeite met herkennen van mensen of situaties, desinteresse of juist onrust en agitatie, en moeite met het volgen van gesprekken of gebeurtenissen. Ook korte geheugenproblemen en desorganisatie in denken komen voor. Bij delirium kunnen de symptomen wisselen binnen dagen tot uren.

Diagnose gebeurt meestal op basis van klinische beoordeling, anamnese en lichamelijk onderzoek, aangevuld met bloed- en urineonderzoek en beeldvorming als er aanwijzingen zijn voor een onderliggende oorzaak. Delirium-scre manieraal, zoals CAM (confusion assessment method), kan ondersteunend zijn. Het onderscheiden van delirium, dementie en normale veroudering is cruciaal voor de behandeling.

Behandeling richt zich op de onderliggende oorzaak, veiligheid en comfort. Dit omvat het corrigeren van metabole stoornissen, behandelen van infecties, pijnbestrijding, hydratatie, regelmatige maaltijden en een duidelijke, vertrouwde omgeving voor heroriëntatie. Medicatie moet kritisch worden heroverwogen; bij ernstige agitatie kunnen korte termijn antipsychotica worden overwogen. Preventie in zorginstellingen richt zich op vroege herkenning, mobilisatie, slaapbevordering, hydratatie en minimale gebruik van deliriogene medicijnen. De prognose hangt af van de oorzaak; delirium wordt vaak tijdelijk maar is geassocieerd met verhoogd risico op complicaties, langdurig verblijf en hogere mortaliteitskansen, terwijl desoriëntatie bij dementie progressief kan zijn.

---