bodem

Bodem is de bovenste laag van de aardkorst waarin planten wortelen en talrijke organismen leven. Het functioneert als medium voor plantengroei, biodiversiteit en voedselproductie, en speelt een cruciale rol in de koolstofkringloop en waterhuishouding van een gebied.

De samenstelling van bodem omvat minerale deeltjes (zand, silt en klei), organische stof uit afgestorven planten en dieren, water en lucht. De textuur (verhouding van zand, silt en klei) bepaalt hoeveel water kan worden vastgehouden en hoe snel water door de bodem stroomt. De structuur van de bodem (de manier waarop de deeltjes samenklitten) beïnvloedt luchtwegen en wortelgroei, terwijl levende organismen in de bodem helpen bij afbraak en voedingstoediening.

Bodemvorming gebeurt door langjarige interacties van klimaat, relief, biota, tijd en het moedermateriaal. In een bodemprofiel herken je vaak horizonten zoals de O-horizon (organisch materiaal aan de oppervlakte), de A-horizon (mineralen met organische stof), de E-horizon (eluviatie of uitspoeling), de B-horizon (illuviatie en opeenhoping van mineralen en organische stof), en de C-horizon (moedermateriaal). Hieronder ligt vaak nog onverklaard rots of moederlaag, de R-horizon genoemd.

Belangrijke eigenschappen van bodem zijn onder meer textuur, structuur, porositeit, waterretentie en pH. De textuur bepaalt drainage en beschikbaarheid van mineralen; de pH beïnvloedt de beschikbaarheid van voedingselementen; de kationwisselingscapaciteit geeft aan hoe voedingsstoffen vastgehouden worden. Deze eigenschappen samen bepalen de vruchtbaarheid en het vermogen van de bodem om koolstof vast te leggen.

Bodems vervullen uiteenlopende functies: ondersteuning van gewasgroei, opslag en filtratie van water, opslag van koolstof, en habitat voor een grote verscheidenheid aan organismen. Beheer van bodem richt zich op erosiebestrijding, het toevoegen van organische stof, het aanpassen van pH waar nodig, en het voorkomen van verdichting en verarming door duurzaam landbouw- en natuurbeheer. Verarming, erosie, verontreiniging en verzuring zijn belangrijke bedreigingen die intensieve bemesting, drainage en bodembedding kunnen verergeren.