stemmingsveranderingen

Stemmingsveranderingen zijn verschijnselen waarbij iemands gemoedstoestand aanzienlijk wisselt over uren, dagen of weken. Ze kunnen normaal voorkomen als reactie op stress, slaaptekort of veranderingen in leefomstandigheden, maar ze kunnen ook wijzen op een onderliggende aandoening. In bredere zin kunnen mensen schommelingen ervaren tussen somberheid, prikkelbaarheid, irritatie of juist meer energie en euforie. Bij normale variaties ligt het begrip van realiteit meestal intact en hebben de veranderingen vooral invloed op stemming en gedrag.

Oorzaken en factoren die mee kunnen spelen zijn onder meer hormonale veranderingen (puberteit, menstruatie, zwangerschap, postpartum, menopauze), slaapgebrek, stress, en lichamelijke aandoeningen zoals hypothyreoïdie. Medicijngebruik of middelen (steroïden, alcohol, drugs) kunnen stemmingen beïnvloeden. Daarnaast komen psychische aandoeningen voor waarin stemmingsveranderingen prominent zijn, zoals bipolaire stoornis, depressie en angststoornissen. Soms spelen meerdere factoren tegelijk een rol. Langdurige of complexe stemmingsveranderingen kunnen de dagelijkse functies aantasten en verstoord gedrag veroorzaken.

Diagnostiek en aanpak vindt doorgaans plaats via een zorgvuldige evaluatie door een huisarts of specialist. De beoordeling omvat medische geschiedenis, medicatie, leefstijl, de duur en intensiteit van de stemmingsveranderingen, en de invloed op functioneren. Soms zijn aanvullende onderzoeken nodig om aandoeningen zoals hormonale ziektes of neurologische aandoeningen uit te sluiten.

Behandeling richt zich op de onderliggende oorzaak en op het verbeteren van functioneren. Dit kan bestaan uit psycho-educatie, psychotherapie (bijv. cognitieve gedragstherapie, interpersoonlijke therapie) en, indien noodzakelijk, medicatie zoals stemmingsstabilisatoren of antidepressiva. Leefstijlmaatregelen zoals regelmatige slaap, beweging en stressmanagement kunnen helpen. Bij verdachte suïcidaliteit of ernstige achteruitgang is directe medische hulp vereist.