psychotisch

Psychotisch is een term die verwijst naar een toestand waarin iemand moeite heeft met het ervaren en interpreteren van de werkelijkheid. In de psychiatrie wordt psychose gekenmerkt door wanen, hallucinaties, onsamenhangende of verwarde spraak en gedrag, en een verminderd vermogen om de realiteit te onderscheiden van fantasie of angst. Psychose kan voorkomen als deel van een stoornis zoals schizofrenie, maar ook kortdurend optreden als gevolg van stemmingsstoornissen, middelengebruik of medische aandoeningen.

De belangrijkste symptomen zijn wanen (vaste, onmiskenbare overtuigingen die niet overeenkomen met de realiteit), hallucinaties (bijvoorbeeld stemgeluiden of stemmen die anderen niet horen), verward denken en ongewoon of chaotisch gedrag. Negatieve symptomen zoals verminderd initiatief, spanningloosheid of verlies van emotie kunnen de betekenis en functionaliteit verminderen. De ernst en duur variëren per oorzaak en situatie.

Oorzaken en risicofactoren omvatten onder meer schizofrenie en andere psychotische stoornissen, bipolaire stoornis met psychotische kenmerken of schizoaffectieve stoornis; middelen zoals amfetaminen, cocaïne, cannabis en sommige medicijnen; en medische oorzaken zoals delirium, neuroinfecties, hersentumoren of traumatisch hersenletsel. Ook slaaptekort, stress en familiegeschiedenis verhogen het risico.

Diagnose gebeurt op basis van klinisch onderzoek, anamese en uitsluiting van andere oorzaken zoals middelengebruik of medische aandoeningen. In diagnostische systemen worden criteria gehanteerd, inclusief de duur en het patroon van symptomen, en onderscheid gemaakt tussen korte psychotische episode, schizofrenie en andere aandoeningen.

Behandeling omvat meestal antipsychotische medicatie, psychosociale zorg en vroegtijdige interventie. Daarnaast wordt onderliggende aandoeningen en eventuele verslaving behandeld, en worden familie en omgeving betrokken zodat veiligheid en revalidatie kunnen worden ondersteund. De prognose varieert sterk en hangt af van tijdige en adequate behandeling, adherentie aan medicatie en aanvullende therapieën; bij veel mensen nemen symptomen af of komen ze in remissie, maar terugvallen zijn mogelijk.