modelleerbare

Modelleerbare is een Nederlands bijvoeglijk naamwoord dat een fenomeen, proces of systeem beschrijft dat kan worden gemodelleerd met een wiskundig of computationeel model. In de wetenschap en techniek wordt gesproken van modelleerbare systemen wanneer een bruikbaar model de belangrijkste dynamiek kan vastleggen en wordt ingezet voor analyse, voorspelling of sturing. Het begrip verwijst naar de mogelijkheid om een representatie te ontwikkelen die onderscheid maakt tussen relevante factoren en die praktisch toepasbaar is binnen de gekozen doelstelling.

De modelleerbaarheid hangt af van verschillende factoren. Belangrijk zijn een plausibele modelstructuur en identificeerbaarheid van parameters, zodat deze parameters uit beschikbare data kunnen worden afgeleid. Daarnaast spelen observabiliteit van relevante variabelen en de kwaliteit en hoeveelheid data een rol. Processen die tamelijk stationary of lineair zijn, of die zich goed laten onderbouwen door principes uit de natuurwetenschappen, zijn doorgaans gemakkelijker modelleerbaar. Bij sterke nonlineaire, niet-stationaire of heterogene veranderingen, of bij beperkte data, kan modelleerbaarheid beperkt zijn.

Veelvoorkomende benaderingen voor modelleerbare systemen omvatten mechanistische modellen die op eerste beginselen zijn gebaseerd, data-gedreven statistische modellen, en hybride modellen die beide combineren. Modelleringsteams beoordelen modelleerbaarheid via identificeerbaarheidsanalyses, goodness-of-fit, voorspellende validiteit en onzekerheidskwantificatie. In sommige gevallen betekent modelleerbaar zijn niet dat het model perfect is, maar dat het voldoende bruikbaar is voor doelstellingen zoals voorspelling of controle.

Toepassingen van modelleerbare systemen vinden plaats in engineering, ecologie, epidemiologie, economie en sociale wetenschappen. Beperkingen omvatten misspecificatie van het model, overfitting, rekenkundige complexiteit en ethische of beleidsmatige overwegingen bij het gebruik van data.