wetenschappen

Wetenschappen is een verzamelterm voor disciplines die de natuurlijke wereld, de menselijke samenleving en formele systemen bestuderen. Ze richten zich op beschrijven, verklaren en voorspellen van verschijnselen door systematische waarneming, experimenten en logisch redeneren. Binnen de wetenschappen worden kennis en inzichten getoetst aan de hand van verificatie, onafhankelijke reproductie en peer review. Het begrip wetenschappen omvat natuurwetenschappen, sociale wetenschappen, formele wetenschappen en toegepaste wetenschappen.

Natuurwetenschappen bestuderen de natuurlijke wereld en omvatten onder meer biologie, chemie, natuurkunde en geowetenschappen. Sociale wetenschappen onderzoeken menselijk gedrag en maatschappelijke structuren, zoals sociologie, psychologie, economie en politicologie. Formele wetenschappen behandelen abstracte structuren zoals wiskunde, informatica en logica, vaak met deductieve methoden. Toegepaste wetenschappen passen wetenschappelijke kennis toe in technologische en praktische toepassingen, bijvoorbeeld geneeskunde, engineering, landbouw en milieuwetenschappen.

De wetenschappen hebben zich ontwikkeld door historisch debat, observatie en experiment. In Europa ontstond de moderne wetenschappelijke traditie tijdens de vroegmoderne periode met instituten zoals universiteiten en onderzoekscentra. In de 20e en 21e eeuw groeide samenwerking, specialisatie en internationalisatie, met aandacht voor open wetenschap en ethiek. De resultaten van wetenschappelijke studies leveren onderwijs, technologische innovatie, gezondheidszorg en beleidsvorming, terwijl de methode zelf voortdurend bekritiseerd wordt en aangepast om vooroordelen, reproduceerbaarheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid tegen het licht te houden.