verantwoordelijkheid

Verantwoordelijkheid is het vermogen en de plicht om verantwoordelijkheid te dragen voor daden en hun gevolgen. Het begrip is afgeleid van het werkwoord antwoorden, met het voorvoegsel ver- dat verband houdt met toedracht en verplichting; letterlijk gaat het om antwoord geven voor wat men doet. In het dagelijks taalgebruik verwijst verantwoordelijkheid naar de verplichting om te handelen volgens normen en afspraken, en naar de mate waarin iemand aansprakelijk kan worden gesteld voor de uitkomsten.

Morele verantwoordelijkheid houdt in dat iemand de plicht heeft om naar ethische normen te handelen en de gevolgen van zijn keuzes te overzien. Juridische verantwoordelijkheid betreft aansprakelijkheid voor wetsovertredingen of schade, vaak verbonden aan zorgplicht of aansprakelijkheid volgens de wet. Sociale verantwoordelijkheid benadrukt de verplichting om rekening te houden met de belangen van anderen en met bredere maatschappelijke doelen, bijvoorbeeld in familie-, werk- of onderwijscontexten.

Op organisatorisch niveau gaat verantwoordelijkheid vaak samen met toezicht en aansprakelijkheid. Corporate social responsibility (CSR) beschrijft de opgave van organisaties om economisch, sociaal en milieuverantwoord te handelen en hierover verantwoording af te leggen aan stakeholders. In governance en management gaat het om heldere taken, besluitvorming en de acceptatie van gevolgen voor acties en beleid.

Toekenning van verantwoordelijkheid hangt af van factoren als intentie, controle en voorspelbaarheid. Bij collectieve handelingen kan verantwoordelijkheid worden gedeeld of verdeeld over meerdere personen en rollen. Morele en juridische verantwoordelijkheid komen niet altijd overeen; culturele normen, wetgeving en specifieke context bepalen wat als verantwoord wordt beschouwd.