allergeniciteit

Allergeniciteit is het vermogen van een stof om bij predisposeerde personen een allergische reactie op te wekken, meestal via IgE-gemedieerde mechanismen, maar ook via andere immuunroutes. Het begrip wordt gebruikt voor zowel voedsel- als inhalatie- en contactallergeen. De ernst van reacties kan variëren van milde irritatie tot anafylaxie.

Mechanismen en factoren. Sensitisatie leidt vaak tot de aanmaak van specifieke IgE-antistoffen die zich binden aan mestcellen en basofielen. Bij herhaalde blootstelling veroorzaakt kruislinking van IgE de afgifte van mediatoren zoals histamine, wat symptomen veroorzaakt zoals jeuk, zwelling en ademhalingsproblemen. Niet-IgE-gemedieerde routes bestaan ook, zoals T-celvoorkeursreacties bij sommige contactstoffen. De allergeniciteit wordt beïnvloed door eiwitstabiliteit tegen hitte, zuren en maagsappen, de concentratie in de blootgestelde bron, de blootstellingsroute en de genetische aanleg van de persoon. Cross-reactiviteit tussen verwante eiwitten kan ook leiden tot reacties op meerdere bronnen.

Voorkomende bronnen. Voedingsmiddelen zoals pinda’s, tree nuts, melk, eieren, soja, tarwe, vis en schaaldieren staan bekend als belangrijke allergenen. Daarnaast spelen pollen, huisstofmijt en dierlijke haren een grote rol bij ademhalingsallergieën. Cross-reactiviteit (bijvoorbeeld tussen berkenpollen en fruit) kan orale allergie-syndromen veroorzaken.

Diagnostiek en beheer. Diagnostiek omvat kli nische voorgeschiedenis, huidpriktests en meting van specifieke IgE, en soms gecontroleerde voedselprovocatie. Beheer bestaat uit blootstelling vermijden, symptoomcontrole met medicijnen en in ernstige gevallen gebruik van adrenalineauto-injectoren. Educatie en een noodplan zijn essentieel.

Regelgeving en risicobeoordeling. In de Europese Unie moeten 14 hoofdallergenen op voedselverpakkingen worden vermeld, en regulerende instanties zoals EFSA beoordelen allergeniteitsrisico’s bij nieuwe voedingsmiddelen en productontwerpen.