Spierstijfheid

Spierstijfheid is een term die verwijst naar een verhoogde weerstand van een spier tegen passieve beweging. De stijfheid kan lokaal voorkomen in één spiergroep of algemeen zijn in meerdere spieren. Het kan kortdurend optreden na inspanning of bij koud weer, maar ook chronisch aanwezig zijn doordat de zenuwen, de spieren of de verbinding tussen zenuw en spier zijn aangetast. De verschijnselen variëren van lichte weerstand tot hevige beperking van beweging, soms gepaard gaand met pijn of vermoeidheid.

Oorzaken van spierstijfheid zijn onder te verdelen in fysiologische en pathologische factoren. Fysiologische oorzaken omvatten trainingsoverbelasting, onvoldoende warming-up, langdurige immobilisatie, uitdroging en electrolyte- of metabole verstoringen. Pathologische oorzaken zijn onder meer neurologische aandoeningen zoals Parkinson- en parkinsonisme, multiple sclerose en beroerte, spieraandoeningen zoals myopathieën en myotonische dystrofieën, inflammatoire spierziekten en endocriene stoornissen. Ook medicatiegebruik en ouderdom kunnen bijdragen aan toegenomen spierspanning.

Symptomen kunnen bestaan uit een duidelijke weerstand tegen beweging, een gevoel van stijfheid bij opstaan of lang zitten, nachtelijke verkramping en in sommige gevallen pijn of beperkking van de beweging. De ernst en het beloop hangen af van de onderliggende oorzaak en de aanwezigheid van bijkomende klachten zoals tremor, zwakte of ontstekingsverschijnselen.

Diagnose wordt gesteld op basis van medische geschiedenis, lichamelijk en neurologisch onderzoek, en vaak aanvullende onderzoeken zoals bloedtesten (op ontsteking, spierenzymen of hormonale factoren), elektrodiagnostiek (EMG) en beeldvorming indien nodig.

Behandeling richt zich op de onderliggende oorzaak en het verbeteren van comfort en mobiliteit. Dit kan bestaan uit fysiotherapie met rek- en strekoefeningen, regelmatige lichaamsbeweging en warmte- of massagesignalering. Medicatie voor spierspanning kan baclofen, tizanidine of diazepam omvatten, en bij focale spasticiteit kan botulinumtoxin worden toegepast. Bij bepaalde aandoeningen kunnen specifieke behandelprogramma’s en advies van een arts noodzakelijk zijn. Preventie richt zich op regelmatige activiteit, correcte houding en tijdige behandeling van lichamelijke klachten.