Proteïnen

Proteïnen zijn grote biologische moleculen die bestaan uit lange ketens van aminozuren die met elkaar verbonden zijn door peptidebindingen. Ze vervullen uiteenlopende functies in levende organismen en zijn betrokken bij vrijwel elk fysiologisch proces, van enzymatische reacties tot structuur en transport. De werking van proteïnen hangt af van hun specifieke volgorde van aminozuren en van de manier waarop het chemische proces in de ruimte vouwt.

De structuur van proteïnen wordt gewoonlijk beschreven op vier niveaus. De primaire structuur is de lineaire volgorde van aminozuren. De secundaire structuur omvat regelmatige patronen zoals α-helices en β-sheets. De tertiaire structuur is de driedimensionale vouwing van één polypeptidelijn. Sommige proteïnen vertonen een structuur op het niveau waarbij twee of meer polypeptidenketens samenwerken. Proteïnen worden vaak onderverdeeld in fibriële (fibrieus) eiwitten en globulaire eiwitten, afhankelijk van vorm en functie. Enzymen, transporteiwitten, antistoffen en receptoren zijn voorbeelden van globulaire proteïnen, terwijl collageen en keratine veel voorkomende fibriële proteïnen zijn.

Proteïne-synthese vindt plaats in cellen door translatie op ribosomen, met behulp van instructies van het genetische materiaal. Na synthese kunnen proteïnen vervormende en chemische modificaties ondergaan in het endoplasmatisch reticulum en Golgi-systeem. In de voeding komen proteïnen via middelgrote peptiden en aminozuren in het darmkanaal terecht, waar enzymen zoals pepsine, trypsine en chymotrypsine ze afbreken. De resulterende aminozuren worden opgenomen via de darmwand en in het bloed getransporteerd naar lever en andere weefsels voor herstel, groei en onderhoud.

Bronnen van proteïnen omvatten dierlijke en plantaardige producten. Dierlijke eiwitten leveren doorgaans alle essentiële aminozuren en worden beschouwd als complete eiwitten, terwijl plantaardige bronnen vaak onvolledig zijn en combinaties nodig hebben om alle essentiële aminozuren te leveren. Een evenwichtige proteïne-inname ondersteunt spiermassa, immuunsysteem, enzymfuncties en cellulaire systemen.