alvleesklier

De alvleesklier, ook wel pancreas genoemd, is een langgerekte klier in de buik, achter de maag in de bovenbuik. Hij ligt grotendeels retroperitoneaal, met het hoofd tegen de eerste deel van de dunne darm en het staartgedeelte richting de milt. De belangrijkste afvoer voor pancreassap is de ductus pancreaticus, die in de twaalfvingerige darm uitmondt via de papil van Vater. Een kleine hoeveelheid pancreasweefsel heeft een extra afvoer, de ductus Santorini.

Functies: de alvleesklier heeft zowel exocriene als endocriene functies. Exocrien produceert hij pancreassap dat enzymen bevat voor de vertering van eiwitten, koolhydraten en vetten (amylase, proteasen zoals trypsine en chymotrypsine, lipase) en kalmeert de zure inhoud door bicarbonaat. Endocrien product levert hormonen via de eilandjes van Langerhans, waaronder insuline en glucagon, die de bloedglucosespiegel regelen, en daarnaast somatostatine en pancreaspolypeptide.

Klinische relevantie: veelvoorkomende aandoeningen zijn pancreatitis (acute of chronische ontsteking van de alvleesklier) en pancreas-/ductkanker. Pancreatitis kan ontstaan door galstenen, alcoholgebruik of autodigestie door geactiveerde enzymen en kan leiden tot rug- en buikpijn en ontstekingsverschijnselen. Pancreaskar vraagt vaak een late diagnose; de meest voorkomende vorm is ductaal adenocarcinoom en heeft een ernstiger prognose. Symptomen kunnen buikpijn, gewichtsverlies en geelzucht zijn.

Diagnose en behandeling: diagnostiek omvat bloedtesten (amylase/lipase), beeldvorming (echografie, CT, MRI, endoscopische ultrasound). Behandeling varieert: acute pancreatitis vereist meestal ziekenhuisopname en aanvulling, enzymvervangende therapie bij exocriene insufficiëntie, diabetesbeheer bij endocriene stoornissen, en bij kanker vaak chirurgie, chemotherapie of bestraling afhankelijk van stadium.