Redeneerproces

Redeneerproces is het mentale proces waarmee iemand conclusies trekt uit informatie, aannames of overtuigingen. Het omvat het evalueren van beweringen, het geven van rechtvaardiging en het formuleren van argumenten. Het onderscheidt zich van oppervlakkige meningen doordat het doelgericht nadenken en verantwoorden van redeneringen inhoudt.

Bij een redeneerproces doorlopen mensen doorgaans fasen zoals waarneming en begrip van informatie, structureren van die informatie, formuleren van hypothesen of conclusies, toepassen van logische regels of heuristieken, toetsen van conclusies aan bewijs, en indien nodig bijstellen van overtuigingen. Het proces kan bewust plaatsvinden maar ook automatisch verlopen, afhankelijk van de situatie en ervaring.

Belangrijke vormen van redeneren zijn deductief redeneren (als de premissen waar zijn, is de conclusie logisch afgeleid en onvermijdelijk), inductief redeneren (uit observaties volgt een waarschijnlijk maar niet zeker generalisatie) en abductief redeneren (de meest plausibele verklaring wordt gekozen). Daarnaast spelen informele vormen zoals kritisch denken, moreel redeneren en wiskundig redeneren een rol.

Het proces kan worden beïnvloed door biases, emoties, kennisniveau, framing en cognitieve belasting. Manieren om het te verbeteren zijn expliciete beoordelingskaders, controlevragen, evalueren van bewijs, het analyseren van argumenten en dialoog met anderen.

In onderwijs, recht, wetenschap en kunstmatige intelligentie speelt het redeneren een centrale rol. Het wordt vaak bestudeerd vanuit cognitieve wetenschappen en filosofie en vormt een basisvoorwaarde voor rationeel handelen en kritisch denken.