intelligentie

Intelligentie is een overkoepelende term voor het vermogen om te leren, te redeneren, problemen op te lossen en zich aan nieuwe situaties aan te passen. Het omvat verbaal begrip, numerieke vaardigheden, ruimtelijk inzicht en het toepassen van kennis in praktijk. Definities variëren tussen disciplines en culturen, waardoor er geen eenduidige beschrijving bestaat.

In de psychologie wordt intelligentie vaak gemeten met gestandaardiseerde tests die een algemene factor proberen vast te leggen, bekend als g. IQ-scores dienen als relatieve maat voor prestaties ten opzichte van leeftijdsgenoten. Tests zijn echter niet onkritisch: ze kunnen biases bevatten en zijn gevoelig voor culturele en sociaaleconomische factoren. Daarnaast is er het Flynn-effect, een waargenomen stijging van gemeten intelligentie over generaties, die mogelijk samenhangt met onderwijs, gezondheid en leefomstandigheden.

Er bestaan verschillende theoretische benaderingen. De traditionele opvatting benadrukt een algemene intelligentiefactor (g). Het CHC-model breidt dit uit met meerdere brede vaardigheden. Andere benaderingen zijn Gardner’s theorie van meervoudige intelligenties en Sternberg’s triarchische theorie, die respectievelijk verschillende domeinen en typen cognitieve vaardigheden onderkennen. In de praktijk wordt intelligentie vaak gezien als een combinatie van meerdere factoren.

Ontwikkeling en toepassingen: zowel erfelijkheid als omgeving spelen een rol bij de ontwikkeling van intelligentie. Onderwijs, voeding, gezondheid en sociale prikkels beïnvloeden prestaties; intelligentie kan in zekere mate door ervaring en leren veranderen, maar er zijn grenzen. Toepassingen bevinden zich voornamelijk in onderwijs, selectie en klinische diagnostiek, waarbij culturele normen en ethische overwegingen in acht worden genomen. Daarnaast wordt de term intelligentie ook gebruikt voor kunstmatige intelligentie, een vakgebied dat computers uitvoerig laat redeneren en leren.