prikkels

Prikkel is een verandering in de omgeving of in het lichaam die de zintuigen activeert en zo de waarneming kan opwekken. Prikkels kunnen extern zijn: licht, geluid, temperatuur, aanraking, smaak en geur; of intern: pijn, honger, hormoonsignalen of proprioceptie.

Prikkels komen voor in verschillende modaliteiten: visueel, auditief, tactiel (somatosensorisch), olfactoir, gustatorisch, vestibulair en nociceptief (pijn). Ze worden door zintuigcellen geregistreerd en omgezet in zenuwsignalen (transductie. Die signalen reizen vaak via de thalamus naar de cortex, waar ze worden verwerkt tot perceptie. Sensatie beschrijft de registratie van prikkels; perceptie is de interpretatie ervan, beïnvloed door aandacht, verwachting, ervaring en context.

Er bestaan verschillende drempels: de absolute drempel is de minimale intensiteit die net waarneembaar is; de verschil- of just noticeable difference (JND) beschrijft het verschil tussen twee prikkels dat net waarneembaar is. Prikkels kunnen ook in sterkte variëren en leiden tot aanpassing van de zintuigen (adaptatie) of tot verhoogde gevoeligheid (sensitisatie). Herhaalde prikkels kunnen leiden tot habituatie; plotselinge, intensieve prikkels kunnen een startle of acute reactie oproepen.

Prikkels zijn fundamenteel voor communicatie, leren en gedrag. In de praktijk spelen ze een centrale rol in de psychologie, neurowetenschappen, ergonomie en marketing: ze bepalen wat opvalt in een omgeving en hoe mensen hiermee omgaan.

---