Belangenafweging

Belangenafweging is een fundamenteel principe in de Nederlandse bestuursrechtspraak. Het houdt in dat een bestuursorgaan bij het nemen van een besluit de verschillende, vaak tegenstrijdige belangen die op het spel staan tegen elkaar afweegt. Doel is een besluit te nemen dat recht doet aan de relevante belangen en proportioneel is ten opzichte van het nagestreefde doel.

Belangenafweging vindt vooral plaats bij besluiten over vergunningen, ruimtelijke ordening, milieubeleid, privacy en veiligheid, en handhaving. Zowel publieke als particuliere belangen kunnen een rol spelen, zoals economische belangen, volksgezondheid, milieubescherming en individuele grondrechten. De weging is afhankelijk van de specifieke context en de wetgeving die van toepassing is.

In de uitvoering bestaan de stappen bijvoorbeeld uit: identificeren van de relevante belangen; wegen van de gewicht- en impact van elk belang; afwegen van alternatieven of minder ingrijpende maatregelen; toetsen van proportionaliteit en noodzakelijkheid; en het motiveren van het besluit met een redelijke, onderbouwde afweging. De afweging moet transparant zijn en vrij van ongegronde discriminatie, met ruimte voor belangencompensatie waar mogelijk (bijv. mitigatie of compensatie).

Het proces is verankerd in het Nederlandse bestuursrecht, met name de Algemene wet bestuursrecht en relevante wetten die de afweging tussen belangen grenzen. Rechters toetsen of de afweging voldoende gemotiveerd en consistent is en of de belangenafweging niet onredelijk of willekeurig plaatsvindt. In EU-context kan ook het proportionaliteitsbeginsel een rol spelen.

Doel van belangenafweging is zorgvuldige, legitieme en evenwichtige besluitvorming die recht doet aan betrokken partijen en die bestuurlijke legitimiteit en rechtszekerheid bevordert.