ormonen

Ormonen zijn chemische signaalstoffen die cellen en organen in het lichaam op significante wijze samenwerken. Ze worden geproduceerd door gespecialiseerde klieren van het endocriene systeem en door sommige niet-endocriene weefsels. Via de bloedbaan of in sommige gevallen nabijgelegen weefselvloeistof bereiken ze doelcellen die specifieke receptoren bezitten.

Classificatie en voorbeelden: peptide of proteïne hormonen zoals insuline, glucagon en groeihormoon; steroïde hormonen zoals cortisol, aldosteron, oestrogeen, testosteron en progesteron die uit cholesterol zijn afgeleid; en amine hormonen zoals adrenaline en noradrenaline, evenals schildklierhormonen T3 en T4 die uit tyrosine zijn afgeleid. De meeste peptide en amine hormonen werken via celoppervlakte receptoren, waardoor signaalroutes worden geactiveerd. Steroïde en schildklierhormonen werken doorgaans via intracellulaire receptoren die fungeren als transcriptiefactoren en genexpressie veranderen.

Belangrijke functies zijn onder meer de regulatie van stofwisseling, groei en ontwikkeling, voortplanting, water- en zouthuishouding, stressrespons en immuunfuncties. De hormoonproductie wordt regulerend gecontroleerd door negatieve feedback, en via het hypothalamus-hypofyse-systeem ontstaan vaak meerdere hiërarchische regelschakels.

Disfuncties van hormonen kunnen leiden tot ziektebeelden zoals diabetes mellitus, hyper- of hypo-thyreoïdie, aandoeningen van de bijnierschors en groeiaandoeningen. Behandelingstechnieken omvatten hormoonvervangingstherapie, antagonisten of analogen die de signaalering veranderen. Naast de klassieke klieren produceren talloze weefsels ook hormoonachtige stoffen, zoals vezelvetweefsel en het maagdarmkanaal, wat het endocriene netwerk verder uitrekt.