lipidemmetabolisme

Lipidemmetabolisme verwijst naar de verzameling processen die betrokken zijn bij de opname, opschoning, opbouw en afbraak van lipiden in het lichaam. Het omvat zowel katabolische routes die energie vrijmaken als anabole routes die vetten opslaan en bouwen aan celmembranen en signaalmoleculen. Lipiden omvatten zie triglyceriden, fosfolipiden, cholesterol en vetzuren, en hun metabolisme vindt plaats in onder meer de darmen, lever, spierweefsel en vetweefsel.

Spijsvertering en transport beginnen in de dunne darm, waar galzouten en pancreatische lipase vetten emulsificeren en triglyceriden afbreken tot monoglyceriden en vrije vetzuren. Deze worden opgenomen door enterocyten en opnieuw opgebouwd tot triglyceriden, waarna ze verpakt worden in chylomicronen en via de lymfe naar de bloedbaan worden getransporteerd. In weefsels worden lipiden uit deze lipoproteïnen door lipoproteïne lipase (LPL) afgebroken en de vrijgemaakte vetzuren kunnen worden opgenomen voor energie of opslag.

Opslag en mobilisatie van lipiden vindt vooral plaats in adipose weefsel. Triglyceriden daar worden afgebroken door lipasen zoals ATGL en HSL, wat leidt tot vrije vetzuren en glycerol. Vrije vetzuren hangen aan albumine en leveren energie aan verschillende weefsels, terwijl glycerol naar lever en andere organen kan terugkeren voor verwerking.

Oxidatie en energieproductie gebeuren voornamelijk in mitochondriën. Vrije vetzuren worden via de carnitine-shuttle in de mitochondriën gebracht, waar bèta-oxidatie acetyl-CoA, NADH en FADH2 oplevert. Deze verbindingen voeren via de citroenzuurcyclus en de electrontransportketen tot ATP. Malonyl-CoA reguleert de toelating van lange-keten vetzuren tot de mitochondriën; peroxisomale β-oxidatie speelt een rol bij zeer lange vetzuren. In lever kan acetyl-CoA ook ketogenese veroorzaken tijdens vasten.

Regulatie en klinische aspecten omvatten hormonale controle (insuline bevordert lipogenese; glucagon en adrenaline stimuleren lipolyse), en regulatoire factoren zoals PPARs. Stoornissen in lipidemmetabolisme kunnen leiden tot dyslipidemie, obesitas en stofwisselingsziekten, waaronder erfelijke vetzuuroxidatie-tekorten.