Lipiden

Lipiden zijn een diverse groep organische verbindingen die hoofdzakelijk uit koolstof- en waterstofatomen bestaan. Ze zijn overwegend niet-polair en slecht oplosbaar in water, maar wel oplosbaar in apolaire oplosmiddelen zoals hexaan. In levende organismen vervullen lipiden cruciale rollen: ze dienen als energieopslag, vormen bouwstenen van membranen en leveren signaalmoleculen en hormonen.

De belangrijkste klassen zijn triglyceriden, fosfolipiden, sterolen en sphingolipiden. Triglyceriden vormen de grootste opslagvorm van vetten; ze bestaan uit een glycerolrug en drie vetzuren en worden in adiposeweefsel opgeslagen als lange-termijnenergie. Fosfolipiden bestaan uit twee vetzuren en een fosfaatgroep verbonden aan glycerol en zijn amfipatisch, waardoor ze de basis vormen van celmembranen en de membraaneigenschappen bepalen. Sterolen, met cholesterol als belangrijkste lid, regelen membraanstabiliteit en dienen als voorloper van galzuren en steroïde hormonen. Sphingolipiden zijn opgebouwd uit sphingosine en vetzuren en spelen een rol in membranen en signaaltransductie.

Tijdens de vertering emulseren galzouten lipiden en breken lipasen ze af tot vrije vetzuren en monoglyceriden. Deze worden in de darm opgenomen en opnieuw gesynthetiseerd tot triglyceriden in enterocyten, waarna ze worden verpakt in lipoproteïnen zoals chylomicronen en via het lymfesysteem naar de bloedcirculatie getransporteerd. Lipiden leveren energie (ongeveer 9 kcal per gram) en bevatten essentiële vetzuren zoals omega-3 en omega-6 die het lichaam niet zelf aanmaakt.

Disrupties in lipidenmetabolisme kunnen leiden tot aandoeningen zoals hyperlipidemie en atherosclerose.