hypernatriämie

Hypernatriëmie is een toestand waarin het serumnatrium hoger is dan 145 mmol/L, meestal door een relatief watertekort ten opzichte van natrium. Het verhoogt de osmolaliteit van het bloed en veroorzaakt celkrimp, met name van hersencellen, wat neurologische klachten kan geven.

Oorzaken zijn onder te verdelen in waterverlies en zouttoename. Waterverlies ontstaat bij onvoldoende vochtinname of verhoogd vochtverlies door diarree, koorts, brandwonden, braken, of diabetes insipidus (centrale of nefrogene vorm) en osmoti­sche diurese. Zouttoename kan optreden bij toediening van hypertoon zout of bij zekere intercurrente aandoeningen waarbij natriumrijk vocht wordt vastgehouden terwijl water wordt verloren. Ook oudere en verzwakte patiënten hebben meer kans op hypernatriëmie.

Pathofysiologie en klinische implicaties: door toename van extracellulair osmolaliteit verlaat water cellen, waardoor hersencellen uitdrogen. De hersenadaptatie met term osmolyten beperkt het risico op ernstige hersenzwelling bij langzame stijging, maar het corrigeren van hypernatriëmie te snel kan juist tot cerebrale oedeem leiden. Symptomen variëren van dorst, vermoeidheid en verwardheid tot stuipen en coma, afhankelijk van duur en ernst.

Diagnose en evaluatie: vermoeden op basis van serum Na en klinische voormeting. Bijkomende metingen omvatten serumosmolariteit, urineosmolariteit en urine-Na om de oorzaak te identificeren; volumestatus en co-morbiditeiten bepalen de behandeling.

Behandeling: bepalen van volumedestatus en onderliggende oorzaak. Bij hypovolemische hypernatriëmie start meestal met fortloodige isotone vloeistoffen (bijv. fysiologische zoutoplossing) totdat euvolemie is bereikt, gevolgd door vervanging van het vrije water met hypotone vloeistoffen (bijv. D5W of 0,45% NaCl). Streef naar een langzame daling van Na, meestal niet meer dan 10–12 mmol/L per 24 uur, aangepast aan de duur van de hypernatriëmie. Monitoring van elektrolyten, vochtinname en vochttoediening is essentieel. Prognose hangt af van de onderliggende oorzaak en tijdige behandeling.