hormoonsysteem

Het hormoonsysteem, ook wel het endocriene systeem genoemd, omvat klieren en cellen die hormonen produceren en via de bloedbaan afgeven aan andere delen van het lichaam. Hormonen fungeren als chemische boodschappers die doelcellen in organen en weefsels beïnvloeden. In tegenstelling tot het zenuwstelsel werkt het hormoonsysteem doorgaans trager, maar kan het langdurige veranderingen en homeostase regelen.

Belangrijke klieren zijn de hypothalamus en de hypofyse (de centrale regulator), de epifyse, de schildklier, de bijschildklieren, de thymus, de bijnieren, de alvleesklier en de gonaden. De hypothalamus scheidt releasing- en inhiberende hormonen af die de hypofyse sturen. De hypofyse produceert groeihormoon, TSH, ACTH, LH/FSH en prolactine. De schildklier maakt T3 en T4, de bijschildklieren PTH. De bijnieren geven cortisol, aldosteron en adrenaline af. De alvleesklier reguleert de bloedsuiker met insuline en glucagon. De gonaden produceren oestrogeen, progesteron en testosteron. De epifyse maakt melatonine.

Regulatie gebeurt vooral via negatieve terugkoppeling: hormonen uit doelorganen remmen hypothalamus en hypofyse. Het endocriene systeem werkt nauw samen met het zenuwstelsel en met de biologische klok, zodat hormoonniveaus kunnen veranderen in reactie op stress, voeding en tijd van de dag.

Belangrijke functies zijn groei en ontwikkeling, stofwisseling en energiebeheer, voortplanting, stressrespons en de regulatie van vocht- en elektrolytenbalans.

Storingen kunnen leiden tot endocriene aandoeningen zoals hypo- en hyperthyreoïdie, diabetes mellitus, hypopituïtaire aandoeningen en bijnierstoornissen. Diagnose gebeurt vaak via metingen van hormoonspiegels in bloed of urine en beeldvorming; behandeling kan bestaan uit hormoonvervanging, medicatie of chirurgie, afhankelijk van de aandoening.