extrajudicieuze

Extrajudicieuze is een bijvoeglijk naamwoord dat in het Nederlands wordt gebruikt om handelingen, maatregelen of procedures te beschrijven die buiten de reguliere rechterlijke procedures om plaatsvinden. Het begrip draagt vaak een negatieve connotatie met zich mee, omdat het refereert aan toetsing of sancties zonder onafhankelijke rechterlijke toetsing of zonder due process.

Etymologie en gebruikscontext: de wortels liggen in het Latijnse extrā iūdicium, letterlijk “buiten het oordeel”. In het Nederlands wordt vaker gesproken van extrajudiciële of extrajudiciële handelingen, maar de vorm extrajudicieuze komt in sommige teksten voor. Het begrip wordt veel gebruikt in discussies over mensenrechten, staatsoptreden en internationaal recht, en kan zowel naar acties door overheden als naar besluiten door andere actoren verwijzen die geen rechterlijke beslissing volgen.

Voorbeelden en toepassingen: bekendere toepassingen zijn extrajudiciële moorden en extrajudiciële detenties, waarbij handelingen plaatsvinden zonder fatsoenlijke gerechtelijke toetsing. In internationaal recht en mensenrechten worden dergelijke praktijken doorgaans veroordeeld omdat ze het recht op een eerlijk proces schenden en willekeurige of onrechtmatige straffen kunnen inhouden.

Juridische en normative context: de meeste rechtsstromen onderstrepen de verplichting tot due process, onafhankelijke toetsing en verantwoording van overheidshandelen. Extrajudiciële praktijken roepen vaak zorg en kritiek op vanwege het risico op misbruik, schendingen van mensenrechten en gebrek aan transparantie.

Zie ook: extrajudicide killings, due process, mensenrechten, internationaal recht.