connotatie

Connotatie is het geheel van associaties, emoties en waarderingen die een woord of uitdrukking oproept naast zijn letterlijke betekenis (denotatie). De denotatie beschrijft wat het woord objectief verwijst; de connotatie omvat de psychologische en culturele tinten die mensen aan het woord geven en die per tijd, plaats en groep kunnen variëren.

Het onderscheid tussen denotatie en connotatie is een centraal onderwerp in de linguïstiek en semiotiek. De termen zijn mede ontwikkeld door de ontwikkeling van semantische theorieën; in die traditie werd de relatie tussen denotatie, connotatie en referentie belicht in werken zoals The Meaning of Meaning (1923) van Ogden en Richards, en in de structurale en poststructuralistische benaderingen die voortbouwden op Saussure’s teken-theorie.

Kenmerken van connotatie zijn onder meer dat het contextafhankelijk, cultureel geladen en veranderlijk is. Een woord kan positieve, negatieve of neutrale connotaties dragen, en deze kunnen door toon, medium en discours versterkt worden. Voorbeelden in het Nederlands: “luxueus” heeft denotatie van luxe, maar roept ook associaties op met rijkdom en exclusiviteit; “vrijheid” heeft doorgaans positieve connotaties; “kansloos” draagt een negatieve lading.

Toepassingen van connotatie komen veel voor in literatuur, journalistiek, reclame en politiek, waar connotaties worden ingezet om gevoelens op te roepen, waarden over te brengen of een merkimago te vormen. Slogans, koppen en verhalen maken routinematig gebruik van connotaties om interpretatie en overtuiging te sturen.

Onderzoek naar connotatie maakt gebruik van semantische analyse, corpusonderzoek en enquêtes om te ontdekken welke associaties woorden oproepen en hoe deze veranderen over tijd en cultuur. Belangrijk is dat connotaties niet universeel zijn en per taal en gemeenschap kunnen verschillen.