Paralleelsel

Paralleelsel is een taalkundig en retorisch begrip dat verwijst naar het gebruik van parallelle zinsstructuren in nabijheid. Het houdt in dat twee of meer zinnen of clausules een identieke syntactische structuur delen, waardoor ze in vorm overeenkomen terwijl ze inhoudelijk kunnen verschillen. Het doel is vaak ritme, nadruk of helderheid en soms het creëren van vergelijking of balans tussen elementen.

In paralleelstelling gaat het om de herhaling van hetzelfde grammaticale patroon. Typen paralleel zijn onder meer syntactisch paralleel, waarbij dezelfde woordvolgorde en grammaticale structuur wordt herhaald, en semantisch paralleel, waarbij de zinnen vergelijkbare betekenissen of relaties uitdrukken. Soms spreekt men ook van lexicaal paralleel als dezelfde woordgroepen of sleutelwoorden worden herhaald. De vormen kunnen variëren van eenvoudige herhaling van werkwoordsvormen tot uitgebreide tricolons of koppelingen van nominale of bijwoordelijke frasen.

Voorbeelden illustreren de werking: “Zij kwam, zij zag, zij overwon.” Hier is er een duidelijk herhaald werkwoordsvormpatroon met hetzelfde onderwerp implied. Een ander voorbeeld: “Het doel is duidelijk: efficiëntie in gebruik, nauwkeurigheid in uitvoering, betrouwbaarheid in resultaat.” Hier staan de delen in dezelfde structuur naast elkaar, wat de boodschap versterkt.

Paralleelsel wordt veel gezien in literatuur, toespraken en juridische of geïnstitutionaliseerde teksten. Het bevordert coherentie, vergemakkelijkt verwerking door de luisteraar of lezer en kan een gevoel van evenwicht en besluitvaardigheid oproepen. Het verschilt van andere stijlfiguren doordat de nadruk ligt op herhaling van structuur, eerder dan op uitzonderlijke woordkeuzes.