Generalisatiefout

Generalisatiefout, ook wel overhaaste generalisatie genoemd, is een informele drogreden waarbij een brede conclusie wordt getrokken uit een te kleine of onrepresentatieve verzameling gegevens. Het gaat mis omdat uit een beperkt aantal waarnemingen meestal niet genoeg generaliseerbare kennis volgt en variatie of uitzonderingen buiten beschouwing wordt gelaten.

Kenmerkend voor deze fout is dat de steekproef te klein is, niet representatief is of onderhevig aan vooringenomenheid. Daardoor blijft de conclusie onzeker en kan deze fouten bevatten wanneer meer informatie beschikbaar komt. De fout komt zowel in alledaagse redeneringen als in media-analyses voor, vaak doordat ervaringen met enkele gevallen op een hele groep of situatie worden toegepast.

Voorbeelden zijn onder meer: uit twee ontmoetingen met klanten uitdrukkingen als “alle klanten zijn onbeleefd” of uit het zien van een paar vellen op een markt concluderen dat alle producten daar van lage kwaliteit zijn. Dergelijke generalisaties negeren de variatie tussen gevallen en missen mogelijk tegenvoorbeelden.

Voorkomen en corrigeren kan door het gebruik van ruimere, representatieve steekproeven, of door taalgebruik dat onzekerheid aangeeft (bijv. “veel” in plaats van “alle”), en door expliciet naar tegenvoorbeelden te zoeken. Ook kan men pleiten voor statistische of probabilistische redenering waarbij de mate van waarschijnlijkheid wordt vastgesteld en onzekerheidsmarges worden vermeld.

Generalisatiefout valt onder informele drogredenen en staat in verband met het kritisch evalueren van bewijs. Zie ook bellenormale drogredenen en statistische generalisatie.