Crosssensitiviteit

Crosssensitiviteit is een immunologisch fenomeen waarbij sensitisatie voor één allergeen gepaard kan gaan met immuunreacties op andere verwante allergenen. Dit gebeurt omdat de afweerreacties gericht raken op gedeelde epitopen in eiwitten of op soortgelijke chemische structuren die door dezelfde IgE-antilichamen of T-cellen herkend worden. Crosssensitiviteit wordt vaak besproken als kruisreactiviteit tussen pollen, voedsel, house dust en bepaalde medicijnen, en kan leiden tot positief gesprongen diagnostische testen zonder dat er bij alle geteste stoffen klinische klachten optreden.

Mechanismen achter crosssensitiviteit zijn onder meer IgE-crossreactiviteit, waarbij dezelfde antistoffen bindingsplaatsen herkennen bij verschillende moleculen, en T-cellen die verwante peptide-sequenties herkennen. Daarnaast dragen zogenaamde pan-allergen-eiwitten (zoals profilines of PR-10 eiwitten) en specifieke diagnostische determinanten bij aan kruisreacties. Soms spelen ook zogenoemde carbohydrate determinants (CCD) een rol, wat diagnostische verwarring kan geven.

Voorbeelden van kruisreactiviteit zijn het orale allergie-syndroom (pollen-voedsel): bij sommige mensen reageert men op fruit of groenten zoals appel, peer, wortel of selderij als men geconfronteerd wordt met bepaalde pollen (bijv. berken) vanwege gedeelde eiwitten. Latex-fruit syndroom is een ander bekend voorbeeld. Ook bij medicijnen kan kruisreactiviteit bestaan, bijvoorbeeld tussen verschillende beta-lactam antibiotica zoals penicilline en bepaalde cefalosporines.

Diagnostiek omvat anamese, huidpriktesten en specifieke IgE-detectie, vaak aangevuld met component-resolved diagnostics om kruisreactieve etiologie te onderscheiden. In sommige gevallen zijn provocatietests onder medische begeleiding nodig. Behandeling richt zich op vermijding van bekende kruisreactieve allergenen, symptoomgerichte medicatie en, waar mogelijk, immunotherapie of andere desensibilisatiebenaderingen. Een juiste onderscheid­ing tussen kruisreactiviteit en meerdere onafhankelijke sensibilisaties is cruciaal voor effectieve begeleiding.