Celcelcontacten

Cel-celcontacten zijn gespecialiseerde interfaces tussen naburige cellen die hechting en communicatie mogelijk maken. Ze vormen een kernonderdeel van weefselarchitectuur en functioneren samen met het cytoskelet en signaalroutes. Bij dierlijke cellen bestaan ze uit verschillende typen juncties: adherens junctions die cadherine-eiwitten koppelen aan actine via catenine-eiwitten; tight junctions die de paracellulaire ruimte afsluiten en de doorlaatbaarheid reguleren; desmosomen die sterke mechanische verbindingen leveren via desmogleïne en desmocolline, gekoppeld aan intermediate filamenten; en gap junctions die intercellulaire kanalen vormen met connexinen voor directe overdracht van signalen en kleine moleculen. Bij planten spelen plasmodesmata een vergelijkbaar mechanisme voor cytoplasmatische continuïteit en gecontroleerd transport tussen cellen.

Inhoud en functies van deze contacten zijn divers. Adherens junctions, tight junctions en desmosomen dragen bij aan mechanische coh tijducha en weefselpolariteit, terwijl gap junctions en plasmodesmata communicatie en metabolietentransfer tussen cellen mogelijk maken. Deze juncties bepalen ook barrière-eigenschappen en helpen cellen te reageren op omgevingssignalen via gecoördineerde signaaltransductie. De compositionele samenstelling van de juncties kan lokaal worden aangepast, waarmee cellen hun adhesie en doorlaatbaarheid snel kunnen wijzigen.

Regulatie gebeurt door signaalwegen, fosforylatie en dynamische remodeling van het cytoskelet. Verstoring van cel-celcontacten wordt geassocieerd met diverse aandoeningen, zoals kanker en metastase, cardiomyopathieën en neurodegeneratieve ziekten, en kan de aggregatie van cellen en weefselhomeostase ernstig beïnvloeden. Ook ziekteverwekkers kunnen junctie-eiwitten misleiden of afbreken om verspreiding te vergemakkelijken.