therapieresistentie

Therapieresistentie is het onvermogen van een aandoening om te reageren op een toegepaste behandeling of het terugkeren van klachten ondanks therapie. Het begrip wordt toegepast in verschillende vakgebieden, waaronder oncologie, infectieziekten, psychiatrie en auto-immuunziekten. Resistentie kan op twee manieren voorkomen: primair (intrinsieke resistentie), waarbij de therapie bij aanvang al weinig tot geen effect heeft, en verworven (acquired) resistentie, waarbij de aandoening na een initiële respons weer in opkomst is of de effectiviteit over tijd afneemt.

De oorzaken variëren per ziektegebied maar berusten op een combinatie van genetische of epigenetische veranderingen, moleculaire aanpassingen en omgevingsfactoren. Bij kanker kan resistentie ontstaan door mutaties in het doelwit van een geneesmiddel, activatie van alternatieve signalingroutes, toename van geneesmiddelenexport uit de cel, of veranderingen in het tumormicroklimaat. Ook cellen die zich anders gedragen, zoals kanker- of persistercellen, kunnen overleven. Bij infectieziekten kunnen micro-organismen muteren, enzymen gebruiken die het medicijn inactiveren, of biofilms en persistercellen de behandeling bemoeilijken.

Resistentie heeft grote impact op klinische uitkomsten en volksgezondheid. Antibioticaresistentie leidt tot ineffectieve behandelingen en langere ziekteperiodes; bij HIV, hepatitis en andere virussen kan resistentie op termijn de werkzaamheid van antiretrovirale of antivirale therapieën ondermijnen; bij kanker kan resistentie leiden tot progressie van de ziekte ondanks intensieve therapie.

Behandelingsstrategieën richten zich op het voorkomen en beheersen van resistentie. Dit omvat therapietrouw en juiste dosering, combinatie- of sequentiële therapieën, biomarker-gestuurde keuzes en het ontwikkelen van geneesmiddelen met andere doelwitten. Ook aanpassingen in leverings- of toedieningsmethoden, dosisintensivering of hogere doseringen onder strikte monitoring kunnen voorkomen. Op lange termijn vergt therapieresistentie continue wetenschappelijke inspanning en personalisatie van behandeling.