sedimentverplaatsing

Sedimentverplaatsing is het proces waarbij sedimentdeeltjes zich verplaatsen onder invloed van fysische krachten. Het omvat erosie, transport en sedimentatie en vindt plaats in vrijwel alle omgevingen met losse materialen, zoals rivieren, kusten, woestijnen en gletsjers. Door sedimentverplaatsing ontstaan en verdwijnen landschapsvormen, passen ecologische habitats zich aan en beïnvloeden menselijke activiteiten zoals waterbeheer en kustbescherming.

Transport gebeurt hoofdzakelijk via drie mechanismen. Bedload bestaat uit grotere korrels die langs de bodem rollen, glijden of door saltatie korte afstanden meegaan en vervolgens neerleggen. Suspensie bevat fijner materiaal dat in de stroming aanwezig blijft en meegevoerd wordt. Wash load verwijst naar zeer fijn materiaal dat in suspensie meekomt, maar minder direct contact maakt met de bodem. De verhouding tussen deze standen hangt af van factoren als water- of windkracht, stromingssnelheid, diepte, korrelgrootte en cohesie.

Entraining, oftewel het losmaken en opnemen van sediment uit het oppervlak, treedt op wanneer de aandrukking van de stroming het kritieke drempelpunt overschrijdt. Belangrijke factoren zijn korrelgrootte en -type, cohesie tussen de deeltjes, hoogte en helling van het bed, en de eigenschappen van de fluïdum (water of lucht).

Depositie vindt plaats wanneer transportcondities afnemen, bijvoorbeeld bij dalende snelheid, vergroting van diepte of wending in de richting van de stroming. Dit leidt tot sedimentatie van deeltjes en vormt bijvoorbeeld zandbanken, deltan, duinen of morenen.

Menselijke activiteiten beïnvloeden sedimentverplaatsing sterk, bijvoorbeeld door dammen en kanalisatie die de sedimenttoevoer wijzigen, of door ontbossing en verstedelijking die erosie versnellen. Begrip van sedimentverplaatsing is essentieel voor rivier- en kustbeheer, rivierregulering en ecosysteembeheer.