prijsmechanisme

Een prijsmechanisme is het proces waarmee de prijs van goederen en diensten op een vrije markt oscilleert zodat vraag en aanbod op elkaar worden afgestemd. De prijs fungeert daarbij als signaal en incentive: hij geeft aan wat schaars is en motiveert partijen om te produceren, te kopen of te verkopen.

In een competitieve markt reageren vraag en aanbod op prijsveranderingen: als de prijs stijgt, neemt de gevraagde hoeveelheid af en neemt het aangeboden aanbod toe, waardoor de markt uiteindelijk in balans komt. Bij dalende prijzen gebeurt een tegenovergesteld proces. Zo ontstaat doorgaans een mechanisme waarbij de marktprijs zich aanpast aan veranderingen in vraag of aanbod.

Prijsmechanismen dragen bij aan efficiënte toewijzing van middelen. Prijzen geven informatie over schaarste en waardering; ze sturen consumentengedrag en productiebeslissingen en zorgen voor allocatie van middelen naar waar ze het meest gewaardeerd worden. Daardoor kunnen schaarse activiteiten geprioriteerd worden zonder centrale planning.

Overheidsbeleid kan prijsmechanismen beïnvloeden door instrumenten zoals minimumprijzen, prijsplafonds, subsidies of belastingen. Dergelijke ingrepen kunnen tekorten of overschotten veroorzaken en de welvaartsverdeling veranderen. Ze kunnen ook marktdynamiek disturbing of prijssignalen verduisteren.

Beperkingen van het prijsmechanisme ontstaan bij informatieve asymmetrie, marktmacht, externe effecten en publieke goederen. In die gevallen dekt de marktprijs niet alle maatschappelijke kosten en baten, waardoor interventies of aanvullende regels mogelijk zijn. Toch vormen prijsmechanismen vaak de basis van economische beslissingen en functioneren ze samen met andere beleidsinstrumenten en non-price mechanismen.