operationeel

Operationeel is een Nederlands bijvoeglijk naamwoord dat doorgaans wordt vertaald als 'operational' of 'in werking'. Het verwijst naar zaken die verband houden met de uitvoering, werking en exploitatie van systemen, processen of organisaties. In het managementjargon onderscheidt operationeel zich van strategisch en tactisch: het gaat over wat er in de praktijk gebeurt of ingezet kan worden binnen de dagelijkse operationele taken.

In bedrijfsleven en logistiek beschrijven termen zoals operationele activiteiten, operationeel beheer en operationele efficiëntie de dagelijkse productie, levering van diensten en processen die nodig zijn om een organisatie draaiende te houden. In de informatietechnologie en systeembeheer verwijst operationeel naar de status van systemen die actief in productie zijn, de beschikbaarheid, monitoring en incidentrespons. Ook wordt gesproken over operationeel risico in risicomanagement, dat betrekking heeft op verliezen door falen van processen, mensen of systemen tijdens normale bedrijfsvoering. In defensie en internationaal beleid wordt operationeel gebruikt om plannen en acties op uitvoeringsniveau te beschrijven, los van lange termijnstrategie.

De wortels van operationeel liggen in het Franse operationnel, afgeleid van operation en van Latijnse wortels die werken of verrichten betekenen. In het Nederlands wordt de term vaak gecombineerd met andere holistische termen zoals operationeel plan, operationele capaciteit, operationeel beheer en operationeel risico. Verwante begrippen zijn functioneel (wat een systeem of proces kan doen vanuit gebruikersperspectief) en strategisch (langetermijnplanning).