grondrecht

Grondrechten, in het Nederlandse recht, zijn fundamentele rechten die de staat en andere overheidsorganen bindend beschermen. Ze vormen een kernonderdeel van de Grondwet en dienen als waarborg voor vrijheid, gelijkheid en rechtsbescherming van burgers en iedereen die zich in Nederland bevindt. Ze zijn opgebouwd uit diverse groepen rechten, waarvan de meeste expliciet beschermen tegen overheidsbemoeiing en inbreuken in het privéleven via zorgvuldige regelgeving en jurisprudentie.

Historisch gezien zijn grondrechten geïnspireerd door liberale en mensenrechtentradities en zijn sindsdien verder ontwikkeld door rechterlijke uitspraken en Europese normen. Wat onder grondrechten valt, omvat over het algemeen vrijheid en veiligheid van burgers, zoals vrijheid van godsdienst en overtuiging, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vereniging en vergadering, het recht op privacy, het verbod op discriminatie en het recht op een eerlijk proces. Sommige grondrechten dragen ook positieve verplichtingen voor de staat, bijvoorbeeld om basisvoorzieningen te waarborgen of gelijke behandeling te bevorderen.

Toepassing en handhaving: grondrechten zijn afdwingbaar tegenover overheidsbesluiten en regelgeving. Burgers kunnen een beroep doen op de rechter wanneer een wet of besluit inbreuk maakt op een grondrecht. Daarnaast spelen Europese mensenrechten en uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens een belangrijke rol bij de interpretatie en toepassing.

Horizontaal effect: de werking is vooral uitvoerend gericht op de relatie tussen burger en overheid; het horizontale effect ten opzichte van private partijen is beperkt, hoewel aanvullende wetten en discriminatiewetten de grondrechten in sommige situaties ook tegen private partijen laten gelden.