Valproaat

Valproaat is een geneesmiddel uit de groep van antiepileptica en wordt ook gebruikt als stemmingsstabilisator. Het komt voor als verschillende chemische vormen, waaronder natriumvalproaat (valproaatzout) en valproïnezuur. Valproaat wordt wereldwijd toegepast bij epilepsie als add-on of monotherapie, bij bipolaire stoornis en in sommige gevallen voor migraineprophylaxe. Het kan ook in bepaalde neurologische aandoeningen worden gebruikt onder specialistische begeleiding.

Werkingsmechanisme en werking

Valproaat verhoogt de activiteit van het neurotransmitter GABA in de hersenen door remming van GABA-enzymen en mogelijk door andere neuromodulerende effecten. Daarnaast remt het mogelijk natriumkanalen en beïnvloedt het andere neuronale paden. Door deze gecombineerde werking verlaagt het de neiging tot hevige hersenactiviteit en stabiliseert het stemmingen. Het farmacologische gedrag kan per aandoening variëren.

Toediening en farmacokinetiek

Valproaat wordt meestal per os ingenomen. Het wordt veelal dot bemetaboliseerd in de lever en heeft een relatief hoge eiwitbinding. De helft van valproaat kan variëren, afhankelijk van leeftijd en leverfunctie. Er bestaan meerdere toedieningsvormen, waaronder natriumvalproaat en valproïnezuur. De lever speelt een centrale rol in de afbraak; daarom zijn leverfunctietesten belangrijk bij behandeling.

Bijwerkingen en risico’s

Veel voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, buikpijn, gewichtstoename en slaperigheid. Ernstige maar zeldzame risico’s zijn hepatotoxiciteit en pancreatitis, met vooral verhoogd risico in jonge kinderen en bij startfase van de behandeling. Valproaat kan teratogeen zijn en wordt doorgaans niet aanbevolen tijdens zwangerschap vanwege ernstige geboorteafwijkingen en ontwikkelingsproblemen. Het kan interacties vertonen met andere medicijnen, bijvoorbeeld met lamotrigine of anticoagulantia, en kan leiden tot trombocytopenie of hyperammoniëmie. Regelmatige controle van leverfunctie, bloedplaatjes en klinische toestand is aanbevolen, en bij kinderen of adolescenten met valt er een extra zorgvuldige follow-up. Bij stoppen met valproaat moet dit geleidelijk gebeuren onder medische begeleiding.