valproïnezuur

Valproïnezuur is een antiepilepticum en stemmingsstabilisator met chemische naam 2-propylpentaanzuur. Het bestaat als vrije zuurbestandsdeel en als zout, bijvoorbeeld valproaat. Valproïnezuur heeft een multimodaal werkingsprofiel en wordt daarom bij diverse aandoeningen ingezet.

De farmacologisch werkingsmechanismen omvatten verhoging van gamma-aminoboterzuur (GABA) in de hersenen door remming van GABA-transaminase en verwante enzymen, naast het blokkeren van voltage-afhankelijke natriumkanalen en T-type calciumkanalen. Deze combinatie verlaagt neuronale excitabiliteit en kan zowel epileptische aanvallen als stemmingsschommelingen helpen stabiliseren.

Indicaties en toepassingen zijn onder meer preventie van partiële en gegeneraliseerde epilepsieën, preventie van migraineaanvallen en behandeling van manische episodes bij bipolaire stoornis. Het kan ook off-label worden gebruikt voor andere aandoeningen, afhankelijk van lokale richtlijnen en klinische beoordeling.

Doserings- en monitoringsadviezen variëren per indicatie, leeftijd en patiënt. Een gangbare dosering bij volwassenen is ongeveer 15-60 mg/kg per dag, verdeeld over meerdere doses en met geleidelijke verhoging tot een bij de kliniek passende respons. Therapeutische plasmaconcentraties vallen vaak tussen circa 50-100 mg/L. Valproïnezuur wordt hoofdzakelijk door de lever gemetaboliseerd, waardoor leverfunctietesten, bloedplaatjescontrole en af en toe metingen van plasmaconcentraties nodig zijn, vooral bij jonge kinderen of bij polyfarmacie.

Veiligheidsaspecten: valproïnezuur is teratogeen en geassocieerd met neurale buisdefecten en cognitieve achteruitgang bij kinderen geboren uit blootstelling tijdens de zwangerschap; daarom is gebruik tijdens zwangerschap doorgaans afdoende vermeden of strikt gemonitord met anticonceptie en risicobeoordeling. Contra-indicaties omvatten ernstige leverziekte en porfyrie. Bijwerkingen zijn onder meer misselijkheid, gewichtstoename, tremor, alopecia, hepatotoxiciteit en pancreatitis, evenals een verhoogd risico op trombocytopenie en bloeding. Medicijnafhankelijke interacties zijn mogelijk, bijvoorbeeld met lamotrigine, wat kan leiden tot verhoogde lamotrigineconcentraties en huidreacties. Brandnamen die vaak met valproïnezuur geassocieerd worden zijn onder meer Depakene, Depakote en Stavzor.