Steroidien

Steroidien zijn een groep organische verbindingen met een steroïde kern, opgebouwd uit vier geconjugeerde ringen. Ze zijn lipofiel en komen zowel in het menselijk lichaam voor als in synthetische varianten. De meeste steroidien ontstaan uit cholesterol en dienen als voorlopers of als actieve hormonen.

Ze kunnen worden onderverdeeld in endogene en exogene stoffen. Belangrijke klassen zijn glucocorticoïden, zoals cortisol, die betrokken zijn bij ontstekings- en stofwisselingsprocessen; mineralocorticoïden, zoals aldosteron, die de water- en elektrolytenbalans regelen; en de seksuele hormonen, waaronder androgene hormonen (testosteron), oestrogenen (estradiol) en progestagenen. Een aparte groep vormen de anabole steroïden, synthetische derivaten die de spieropbouw en het weefselgroei bevorderen en zowel medisch als misbruikt kunnen worden.

Werking van steroidien berust meestal op interactie met specifieke receptorproteïnen in de cel, meestal nucleaire receptor­types. Bij binding sturen ze veranderingen in genexpressie aan, wat uiteenlopende effecten heeft op groei, metabolisme, ontsteking en reproductie. Sommige effecten kunnen ook via andere, sneller werkende mechanismen plaatsvinden.

Toepassingen en risico’s: corticosteroïden worden veel gebruikt bij ontstekingsziekten, auto-immuunziekten en bij vervangingstherapie bij adrenal insufficiëntie. Anabole steroïden hebben medische toepassingen maar zijn ook bekend vanwege misbruik voor prestatieverbetering, wat risico’s met zich meebrengt zoals lever- en hartproblemen, hormonale verstoringen en psychische bijwerkingen. Misbruik is in veel landen gereguleerd of illegaal en vereist toezicht.

Regulering en maatschappelijke context: vanwege gezondheidsrisico’s en sportdoping zijn steroidien onderhevig aan strengere regelgeving, controlesystemen en voorschriftplicht in veel jurisdicties.