Stabiliteitsinstrumenten

Stabiliteitsinstrumenten zijn beleidsmiddelen die bedoeld zijn om de stabiliteit van een economie of financieel systeem te bevorderen en schommelingen in economische groei, inflatie en financiële stress te dempen. Ze worden toegepast door verschillende actoren, zoals overheden, centrale banken en toezichthouders, en kunnen op korte en lange termijn effectief zijn afhankelijk van de situatie en de doelstellingen.

Een belangrijk onderdeel zijn macroprudentiële instrumenten die gericht zijn op de stabiliteit van het financiële systeem. Voorbeelden zijn tegen-cyclische kapitaalbuffers (tegen-cyclische kapitaalreserve), LTV- en LTI-limieten (loan-to-value en loan-to-income), leverage-ratio’s, en liquidity requirements zoals de LCR (liquidity coverage ratio) en NSFR (net stable funding ratio). Deze instrumenten trachten op systemisch niveau risico’s te beperken, zoals uitzetting van kredietcycli en kwetsbaarheden bij banksystemen.

Monetair beleid speelt eveneens een cruciale rol bij stabiliteit. Centrale banken kunnen de rente aanpassen, open marktoperaties inzetten, noodfaciliteiten beschikbaar stellen en gebruikmaken van instrumenten zoals kwantitatieve verruiming (QE) of communicatie (forward guidance) om verwachtingen te sturen. In tijden van stress kunnen liquide faciliteiten worden geopend om markten te stabiliseren en kredietkanalen open te houden.

Fiscaal stabilisatiebeleid omvat automatische stabilisatoren, zoals progressieve belastingen en werkloosheidsuitkeringen, die automatisch motiveren dat de conjunctuur verzacht wordt tijdens een recessie. Discretionair fiscaal beleid, zoals tijdelijke stimulusmaatregelen en investeringen in infrastructuur, kan gericht bijdragen aan het ondersteunen van de vraag.

Daarnaast bestaan structurele stabiliteitsinstrumenten zoals stabiliteitsfondsen of begrotingsbuffers, die gealarmeerde schommelingen op langere termijn kunnen opvangen en stabiliteit bieden in periodes van onzekerheid. De effectiviteit van deze instrumenten hangt af van tijdigheid, coördinatie en beleidscontext, en er kunnen bijwerkingen optreden zoals moral hazard en grensoverschrijdende spillovers.