Ochtendmoeheid

Ochtendmoeheid is een klacht waarbij iemand zich bij het ontwaken of in de ochtend vermoeid en futloos voelt, met moeite om op gang te komen. Soms gaat dit gepaard met slaapinertie: een tijdelijk groggig gevoel dat uren kan aanhouden na het ontwaken. Het fenomeen kan verschillen in ernst en duur, en ontstaat vaak door een combinatie van slaapgerelateerde en medische factoren.

Oorzaken zijn onder meer onvoldoende of slechte slaapkwaliteit, verstoorde ritmes door onregelmatige dienstroosters of jetlag, en slaapstoornissen zoals slaapapneu en restless legs syndrome. Ook medische aandoeningen (anemie, hypothyroïdie, depressie, chronisch vermoeidheidsyndroom), medicatie (bijv. sedativa, bètablokkers) en leefstijl (veel cafeïne, alcohol, gebrek aan beweging) spelen een rol. Soms is ochtendmoeheid het gevolg van slaapinertie na een nacht met vroeg opstaan.

Diagnostiek bestaat uit vraaganalyse, een slaapdagboek en gericht lichamelijk onderzoek. Bloedonderzoek kan onder andere ferritine, hemoglobine, TSH en vitamine D controleren. Bij verdenking op een slaapstoornis kan verder onderzoek nodig zijn, zoals een slaapregistratie of polysomnografie. Beoordeling van dagelijkse functioneren en veiligheid (bv. auto- of werkgerelateerde risico’s) is ook belangrijk.

Behandeling is gericht op de onderliggende oorzaak en leefstijlaanpassingen. Goede slaaphygiëne, consistente slaap- en waaktijden, matige lichaamsbeweging en beperkte late cafeïne- en alcoholinname helpen vaak. Het behandelen van een aantoonbare aandoening (bijv. CPAP bij slaapapneu, behandeling van ijzertekort, hypothyroïdie of depressie) kan de ochtendmoeheid verbeteren. CBT-I kan bij slapeloosheid effectief zijn; korte dutjes kunnen, afhankelijk van de situatie, nuttig zijn maar moeten het slaappatroon niet verstoren.