Nietstandaardmaatregelen

Niet-standaardmaatregelen zijn beleidsmatige, organisatorische of operationele acties die afwijken van gangbare procedures of richtlijnen. Ze worden toegepast wanneer standaardmaatregelen ontoereikend of onhaalbaar zijn door unieke omstandigheden, onzekerheid of urgentie, en zijn doorgaans tijdelijk of experimenteel van aard. Deze maatregelen vereisen een expliciete afweging van risico’s en baten, en moeten binnen het geldende recht en ethische normen blijven.

Kenmerken en governance bestaan uit doelgerichtheid, noodzakelijkheid, proportionaliteit, transparantie en een duidelijke einddatum of evaluatiemoment. Ze vragen om specifieke goedkeuring, documentatie en toezicht, vaak met een vooraf vastgestelde evaluatieprocedure. Het besluitvormingsproces omvat meestal een risicoanalyse, betrokkenheid van relevante stakeholders, en de vaststelling van verantwoordelijke eenheden. Besluiten worden vastgelegd in beleidsdocumenten, publiek gemaakt waar mogelijk, en voorzien van monitorings- en evaluatiecriteria. Er is doorgaans een evaluatie- en exit-strategie of een sunsetclausule.

Toepassingsgebieden zijn onder meer crisis- en rampenbeheer, openbare gezondheidszorg, speciale economische maatregelen, regelgeving en toezicht, en proefprojecten in beleid en uitvoering. Voorbeelden zijn noodinkoop, tijdelijke afwijkingen van standaardregels, en adaptief management in natuurbehoud of stedelijke planning.

Belangrijke aandachtspunten zijn onzekerheid, mogelijke ongerechtvaardigde voorkeuren, juridische aansprakelijkheid, gebrekkig bewijs en gebrek aan verantwoording. Goed bestuur vereist duidelijke criteria, periodieke evaluaties en waar mogelijk onafhankelijk toezicht om legitimiteit en effectiviteit te waarborgen.