Metacompetenties

Metacompetenties zijn hoger-orde competenties die het vermogen beschrijven om kennis en vaardigheden effectief te leren toepassen en aan te passen aan veranderende omstandigheden. Ze geven richting aan hoe iemand leert, communiceert, samenwerkt en beslissingen neemt, en zijn doorgaans transferabel over domeinen heen. In tegenstelling tot vakspecifieke competenties richten metacompetenties zich op het proces van leren en handelen zelf.

Belangrijke domeinen zijn onder meer metacognitieve vaardigheden zoals plannen, monitoren en evalueren van eigen leren; leer- en adaptiviteitsvaardigheden zoals wendbaarheid, initiatief en het vermogen om snel nieuwe concepten te integreren; kritisch denken, probleemoplossing en creativiteit; communicatie en samenwerking als sociale metacompetenties; informatie- en digitale geletterdheid; ethisch en reflectief denken en veerkracht.

In onderwijs en arbeidspraktijk worden metacompetenties steeds vaker erkend als bepalend voor leerprestaties en resultaat. Ze ondersteunen leervermogen, aanpassingsvermogen en leiderschap, en dragen bij aan effectieve samenwerking en veranderingsprocessen. Organisaties gebruiken ze bij curriculumontwerp, professionele ontwikkeling en selectie, omdat ze helpen bij het omgaan met complexiteit en onzekerheid.

Ontwikkeling gebeurt via expliciete training in metacognitieve strategieën, reflectie en feedback, praktijkgerichte projecten en mentoring. Evaluatie vindt plaats met portfolio's, simulaties en 360-graden-feedback, waarbij transfer en realistische prestaties centraal staan. De precieze invulling kan per context variëren, omdat metacompetenties altijd in relatie staan tot specifieke doelen en taken.