Indexatiebeperkingen

Indexatiebeperkingen, oftewel indexatie beperkingen, verwijzen naar wettelijke of contractuele beperkingen die de de indexatie – het aanpassen van bedragen aan inflatie – van bepaalde economische instrumenten zoals pensioenen, huur, belastingen en rente verminderen of tijdelijk stopzetten. Deze maatregelen worden verstrekt om de Budgettaire houdbaarheid van publieke verplichtingen te waarborgen en om marktverstoringen te voorkomen wanneer de inflatie tijdelijk hoog is of wanneer er een plotselinge stijging van de rentetarieven optreedt.

De klassieke vorm van indexatiebeperking bestaat uit een tijdelijk heffen van de automatische indexatie, oftewel een indexatievrijstelling. Afhankelijk van het beleid kan ook een halvering of een proportionele reductie van de indexatieopties staan. In Nederland wordt dit vaak door de regering ingesteld via wetten of uitvoeringsbesluiten. Bij pensioenen geldt de indexatie vaak volgens de “gebruikelijke inflatie” of een “indexatiepercentage” van het vooraf vastgesteld bedrag. Bij indexatiebeperkingen kan de overheid tijdelijk beslissen om de indexatie te staken of te verlagen, zodat de stijgende pensioenuitkeringen onder controle blijven.

Het juridisch kader wordt meestal vastgelegd in het Algemene wet bestuursrecht of in specifieke wetten over de pensioenen, het belastingrecht of het huurrecht. Beslissingen over indexatiebeperkingen worden vaak genomen in overleg met de Vereniging der Belangen van Pensioen- of Huurtoeslagontvangers om de impact op de betrokken groepen te monitoren. Bij het noodzakelijk achten van brede indexatiebeperkingen komen maatregelen voor als reactief beleid tegen economische crisis of inflatoire periodes. Kritiek komt vaak van belangenorganisaties die vinden dat indexatiebeperkingen de koopkracht van mensen die afhankelijk zijn van vaste inkomens schaden. Desondanks worden indexatiebeperkingen doorgaans gezien als instrumenten om het publieke financieel draaien in een verantwoorde gradatie te behouden.