Hormooncontrole

Hormooncontrole is de regulatie van lichaamsfuncties door hormonen, chemische signaalstoffen geproduceerd in endocriene klieren en door de bloedbaan naar doelweefsels vervoerd. Hormonen regelen stofwisseling, groei, ontwikkeling, voortplanting en de reactie op stress. De regulatie gebeurt meestal in samenwerking tussen het endocriene stelsel en het zenuwstelsel.

Werkingsmechanisme: hormonen binden aan receptoren op of in doelcellen, wat een signaaltransductie en veranderingen in celactiviteit veroorzaakt. Effecten variëren van snel enzymactivering tot langzamere aanpassingen van genexpressie. De respons hangt af van productie, transport en beschikbaarheid van receptoren.

De belangrijkste regelaars vormen het hypothalamus-hypofyse-systeem, dat via releasing- en tropische hormonen de werking van andere klieren regelt (schildklier, bijnieren, gonaden). Hormoonconcentraties worden meestal gecontroleerd door negatieve feedback: hogere hormoonspiegels remmen verdere afgifte.

Voorbeelden van systemen met hormooncontrole zijn stofwisseling (insuline, glucagon), groei en ontwikkeling (groeihormoon, schildklierhormoon), voortplanting (oestradiol, progesteron, testosteron, LH, FSH) en de stressrespons (cortisol). Het circadiane ritme beïnvloedt ook hormoonafgifte (bijv. melatonine).

Disfunctie van hormooncontrole kan leiden tot aandoeningen zoals diabetes, hypo- of hyperthyreoïdie en gonadale stoornissen. Externe stoffen kunnen als hormonale verstoringen werken. Diagnostiek berust op hormoonmetingen; behandeling omvat vaak hormoontherapie, medicatie die de afgifte reguleert en, bij reproductieve zorg, anticonceptie.