hormoonien

Hormonen zijn chemische signaalstoffen die door endocriene cellen worden geproduceerd en via de bloedbaan naar doelcellen worden getransporteerd. Ze sturen signalen die processen in het hele lichaam regelen, zoals stofwisseling, groei en ontwikkeling, voortplanting en homeostase. Sommige hormonen werken ook lokaal (autocrien of paracrien), maar veel hormoonacties gebeuren op afstand.

Productie en klieren: hormonen worden gemaakt in verschillende endocriene klieren, waaronder de hypothalamus, hypofyse, schildklier, bijnieren, alvleesklier en de gonaden. Ook weefsels buiten klassieke klieren kunnen hormoonachtige stoffen vrijgeven. De diversiteit aan hormonen weerspiegelt de verschillende functies die ze regelen.

Werking en signaaltransductie: hormonen binden op doelcellen aan specifieke receptors. Wateroplosbare hormonen (peptiden en amines) binden aan receptoren op het celoppervlak en zetten vaak signaalroutes in gang via tweede boodschappers. Lipofiele hormonen (steroïden en schildklierhormonen) diffunderen door het celmembraan en activeren intracellulaire receptoren die genexpressie beïnvloeden.

Transport en beschikbaarheid: hormonen circuleren meestal in het bloed en kunnen gebonden zijn aan eiwitten; vrije hormonen zijn actief, maar worden ook sneller afgebroken. De reactie van een doelcel hangt af van receptoruitputting, gevoeligheid van de receptor en de aanwezigheid van andere signalen.

Regulatie: hormoonsecretie wordt meestal geregeld door feedbackmechanismen, vooral via de hypothalamus-hypofyse-as. Releasen- en inhiberende hormonen uit de hypothalamus stimuleren of remmen de secretie van hypofysaire hormonen, wat negatieve feedback reguleert.

Voorbeelden en functies: insuline reguleert bloedglucose, adrenaline bereidt het lichaam voor op actie, cortisol beïnvloedt metabolisme en stressrespons, schildklierhormonen regelen de stofwisseling, en geslachtshormonen beïnvloeden ontwikkeling en voortplanting.

Ziekten en aandoeningen ontstaan door hypo- of hypersecretie, of door defecten in receptoren of signaaltransductie, met voorbeelden zoals diabetes mellitus en hypothyreoïdie.