clonaliteit

Clonaliteit is een term uit de biologie die verwijst naar de eigenschap dat een groep cellen of individuen afstamt van een gemeenschappelijke voorouder. In een clonaal systeem delen de cellen grotendeels hetzelfde genetische materiaal, waardoor ze genetisch identiek of bijna identiek kunnen zijn. In de loop van de tijd kunnen somatische mutaties ontstaan die de clones verder onderscheiden, wat leidt tot een heterogene populatie met verschillende clonen.

In de praktijk komt clonality voor in verschillende biologische contexten. Bij bacteriën en schimmels ontstaan populaties vaak uit een enkele cel door deling, wat leidt tot een clonaal karakter van de kolonie. In tumoren kan clonality aantonen dat tumorcellen uit één oorspronkelijke kankercel stammen, hoewel mutaties de clones ook divergeren. In het hematopoëtisch systeem kan clonality ontstaan wanneer stamcellen zich uitbreiden en domineren, wat wijd bekend is in het fenomeen clonal hematopoiesis.

Het vaststellen van clonality gebeurt met genetische analysetechnieken. Methoden omvatten mutatieprofielering, kopieaantalvariaties, sequentieanalyse en, bij vrouwen, analyses van X-inactivatiepatronen. Klinisch kan clonality informatief zijn voor diagnose, prognose en behandeling, bijvoorbeeld bij bepaalde kankerproblemen of hematologische aandoeningen. In planten en landbouw wordt clonale reproductie gebruikt om genetisch identieke exemplaren te produceren, wat uniformiteit en voorspelbare eigenschappen oplevert.

Belangrijke nuance is dat clonaliteit een conceptueel middel is en geen absolute statische toestand: cellen die als één clone worden beschouwd, kunnen toch via mutaties divergeren en mosaicisme veroorzaken.