Toekomstbeeld

Toekomstbeeld is een verbeelding of beschrijving van hoe een systeem of situatie in de toekomst zou kunnen uitpakken. Het kan betrekking hebben op een samenleving, een regio, een organisatie of een sector en fungeert als instrument voor toekomstgericht denken. In tegenstelling tot een exacte voorspelling ligt de nadruk op plausibele toekomstige paden en de onzekerheden die daarbij spelen.

Het doel van een toekomstbeeld is om richting te geven aan beleid, strategieën en ontwerpprocessen. Het bevordert gezamenlijke visievorming, stelt prioriteiten vast en helpt beslissers anticiperen op risico's en kansen. Door meerdere scenario's te verkennen kunnen flexibiliteit en veerkracht worden vergroot.

Een toekomstbeeld bevat doorgaans driving forces (trends en drijvers), cruciale onzekerheden, en meerdere scenario's, met bijbehorende implicaties voor beleid en uitvoering. Het combineert kwalitatieve beschrijvingen met kwantitatieve indicatoren en kan gebruikmaken van methoden zoals scenario planning, backcasting en visioning. Regelmatige evaluatie en monitoring maken actualisatie mogelijk.

Toepassingsvelden zijn onder meer ruimtelijke ordening, infrastructuur, energie- en klimaatbeleid en bedrijfsstrategie. Het concept vindt brede toepassing in beleids- en toekomstverkenningen. In de Nederlandse en Europese praktijk zijn toekomstbeelden vaak verankerd in lange termijnvisies en beleidskaders, met het doel draagvlak te creëren en besluitvorming beter af te stemmen op toekomstige ontwikkelingen.