Stapelgeheugen

Stapelgeheugen, ook wel werkgeheugen genoemd, is het systeem dat informatie tijdelijk vasthoudt en bewerkt die nodig is voor complexe cognitieve taken zoals redeneren, leren en taalverwerking. Het fungeert als een werkplek waarin perceptie, aandacht en langetermijnkennis actief worden geïntegreerd en gemanipuleerd. In tegenstelling tot het voorbijgaand korte-termijn geheugen heeft stapelgeheugen een operationele functie: het houdt informatie vast en laat tegelijk toe dat deze informatie actief wordt gebruikt in denkprocessen.

Het klassieke model van Baddeley en Hitch (1974) bevat de centrale uitvoerder die aandacht toewijst en controleert wat gebeurt, de fonologische lus die verbaal-auditive informatie vastlegt en bewerkt, en het visueel-ruimtelijk schetsblok dat visuele en ruimtelijke informatie beheert. Later werd de episodische buffer toegevoegd als een tijdelijke opslag die informatie uit verschillende bronnen combineert en koppelt aan lange termijn geheugen, zodat een coherent geheel ontstaat.

De capaciteit van stapelgeheugen is beperkt en varieert tussen individuen; veelal wordt gesproken over ongeveer vier chunks (een chunk kan een paar woorden of een visueel patroon zijn). Metingen gebruiken onder andere digit span-taken (voorwaarts en recreatief terug) en visueel-ruimtelijke spanstaken zoals block-tapping.

Ontwikkeling en veroudering beïnvloeden stapelgeheugen: bij kinderen groeit het met de leeftijd, terwijl bij ouderen de uitvoerende functies en opslag kunnen afnemen. Stoornissen zoals ADHD, schizofrenie en neurodegeneratieve ziekten kunnen stapelgeheugen beschadigen. Training kan in beperkte mate leiden tot verbetering op getrainde taken, maar vaak beperkte generalisatie naar bredere cognitieve vaardigheden. Stapelgeheugen werkt nauw samen met langetermijngeheugen en is essentieel voor leren, redeneren en taakuitvoering.